Deense melkveesector staat op ontploffen
Door Jelle Feenstra,
De Deense melkveehouderijsector staat op ontploffen. Banken hebben honderden melkveebedrijven met veel te zware financieringen en te optimistische prijsprognoses op de rand van de afgrond gebracht. Sommige banken staan daardoor zelf ook op springen.
De komende maanden gaan in Denemarken volgens financiële deskundigen honderden melkveebedrijven de afgrond in, als er tenminste geen handreiking komt van de politiek. De landbouwsector heeft een totale schuld van 44 miljard euro: 10 miljard euro kun je scharen onder overfinanciering. Van deze schuld is 85 procent ook nog eens variabel gefinancierd. Over risico’s nemen gesproken.
De Deense melkveehouders draaiden in 2009 dramatisch slecht. Gemiddeld kwam er per bedrijf 150.000 euro minder aan melkgeld binnen. Het verlies per melkveebedrijf komt uit op tussen de 95.000 en 100.000 euro.
De prognoses voor 2010 zijn iets beter, maar houden niet over. De zuivelindustrie gaat uit van een gemiddelde melkprijs van 29 cent per kilo. Maar goed dat de rentes zo laag zijn. Dat scheelt volgens de boekhoudbureaus ten opzichte van 2009 weer 11.000 euro. Maar wie kan tegenwoordig nog voorspellen wat de rente doet? Riep een topman van de Rabobank dit najaar in Leeuwarden niet dat de rente spoedig fors zou stijgen? De boeren die toen kozen voor vastzetten, zullen spijt hebben. De euribor is al enige tijd historisch laag en zal dat voorlopig wel even blijven ook, roepen alle banken nu in koor.
De collegabanken in Denemarken beginnen ondertussen behoorlijk zenuwachtig te worden. Ze beginnen zich meer en meer bewust te worden van de slechte opbrengstprijzen, maar blijven, misschien wel tegen beter weten in, actief met het uitzetten van nieuwe leningen. In de meeste gevallen gaat het om leningen ter dekking van het geleden verlies. Ze moeten wel, anders gaan er te veel bedrijven failliet.
Bom onder banksysteem
Banken en kredietinstellingen koersen door de crisis in met name de melkveehouderijsector af op een verlies van 8 miljard euro. ,,Met deze grote schuldenlast, lijkt de economische crisis kinderspel als we het hebben over de bom die nu licht onder het Deense banksysteem’’, zegt professor Finn Ostrup van de Kopenhagen business school in de Deense media.
Banken staan met de rug tegen de muur, concludeert Ostrup. Het aantal insolvabele melkveebedrijven stijgt in rap tempo. De gemiddelde schuldenlast op een Deens melkveebedrijf is opgelopen tot een bedrag tussen de 3 en 3,5 miljoen euro.
Boeren die willen stoppen, zitten met de handen in het haar. Courante melkveebedrijven worden amper meer verkocht. De grondprijzen zijn in verschillende regio’s gehalveerd. Publiekelijk geven ze het niet toe, maar ‘off the record’ erkennen sommige bankdirecteuren dat veel melkveebedrijven alleen nog leven omdat ze kunstmatig door de banken overeind worden gehouden. Dat kost de banken minder dan wanneer ze nu gedwongen moeten verkopen tegen gehalveerde prijzen.
Melkveehouder Jan van Weperen beschuldigde de Rabobank dit najaar van het kunstmatig hoog houden van de prijzen van onroerend goed. De stelling dat banken in Nederland een rol spelen om de prijzen van agrarisch onroerend goed vooral niet te laten dalen, klinkt plausibel, maar blijft moeilijk te bewijzen. Feit blijft dat het voor de Rabobank een enorme strop is als er te veel landbouwbedrijven insolvabel raken.
Wie naar Denemarken kijkt, mag concluderen dat Van Weperen een punt heeft. En ook in Nederland wekt het bevreemding dat er veel meer bedrijven te koop staan dan begin 2007, terwijl de verkoopprijs niet is gedaald. Sterker nog, de prijs ligt 10 tot 15 procent hoger dan toen.
Leren van glastuinbouw
Of de banken in Nederland leren van de situatie in Denemarken, zal het komende jaar moeten blijken. Het lijkt erop dat ze voorzichtiger worden. Kredieten worden niet zo maar meer verstrekt. En in Friesland kregen enkele melkveehouders van een grote bank het dringende advies hun jongvee af te stoten om voldoende liquide middelen te houden. Hier en daar zie je inmiddels ook grote, moderne melkveebedrijven van jonge, eens zo ambitieuze, melkveehouders te koop komen. Teken aan de wand?
De banken hebben ongetwijfeld geleerd van 2009, het jaar waarin ze leergeld betaalden in de glastuinbouw. In deze kapitaalsintensieve sector zijn te veel bedrijven op te weinig eigen vermogen gefinancierd. Door deze overfinanciering ging een aantal glastuinders naar de haaien en leden banken, voor het eerst sinds decennia, verlies op de land- en tuinbouw.
Nu kijken de banken met spanning uit naar april, als de eerste productiecijfers uit de glastuinbouw voor het nieuwe jaar bekend worden. Dat geeft een indicatie over de prijsvorming. Nog zo’n rampzalig jaar in deze sector betekent voor banken fors verlies, ook omdat ze hier bedrijven bijfinancierden om te overleven.
Rentestijging funest
In de Nederlandse melkveehouderijsector is het zover nog niet. Veel melkveehouders kregen vorig jaar wel uitstel van aflossing, maar het gros kon nog wel gewoon aan z’n renteverplichtingen voldoen. De melkprijs lijkt iets gunstiger, het voer kost minder en de rentes zijn laag. Maar als de rentes om wat voor reden dan ook plotseling toch fors omhoog gaan en de grondprijzen kelderen, zoals ze wel eens vaker hebben gedaan, kan Nederland zo maar een tweede Denemarken worden.
Jelle Feenstra - jfeenstra@ltonoord.nl
Met dank aan Nieuwe Oogst
Geplaatst door: Co op februari 26, 2010 om 14:25
Comments
12 Responses to “Deense melkveesector staat op ontploffen”Laat uw reactie achter
Uit bovenstaand artikel wordt duidelijk, dat de economie niet kan blijven draaien bij een landbouw die de kostprijs niet ontvangt voor de voedsel productie. Als de politiek niet drastisch ingrijpt >eigen markt beschermttop van investeringen weg nemen< is hooguit een verplaatsing van het probleem. Gaat het landbouw kredir over in een staats krediet. n
u zit de overheid dus me teen extra rente last, waar geen kosten dekkende productie tegen over staat.
De ontwikkelingen in Denemarken komen niet als een volslagen verrassing. In 2007 hebben we vanuit Global Dairy Farmers met de Rabobank er al een kijkje genomen omdat er vanuit Nederland met ontzag naar de structuurontwikkeling in de melkveehouderij werd gekeken. De centrale vraag die toen steeds weer naar voren kwam was: “When will the party end.” (Zie ook: http://www.verantwoordeveehouderij.nl/producten/Netwerken2007/09/Schaalvergroting.pdf ). Opvallend vind ik trouwens wel dat Feenstra de schuld vooral bij de banken neerlegt terwijl je van ondernemers toch ook mag verwachten dat ze bewust dit soort strategische keuzen maken. De ondernemers die we toen gesproken hebben hadden het letterlijk over het jaarlijks ‘voltrekken’ van de lening. De ondernemers moeten denk ik altijd kritisch blijven kijken naar de rol en positie van hun adviseurs en zelf nadrukkelijk de lijnen uit blijven zetten.
Hallo,
Zoals reeds op andere website is te lezen, het verschil tussen Dk en Nl is: Dk zit niet meer in ontkenningsfase.
Was in denemarken door lagere grondprijzen en quotumprijzen mogelijk struktuurontwikkeling door te voeren terwijl in Nl de leningen werden ‘volgetrokken’ door aankoop duur quotum en hogere grondprijzen dan in Dk, met als gevolg rem op structuurontwikkeling. De financiering per kg melk is dan hetzelfde maar de struktuurontwikkeling is ekstra nadelig als je veel melk levert onder kostprijs. Mischien toch een (tijdelijk) voordeel van de hoge quotum en grondprijzen in Nl?
Indien de melkgrondstofprijs weer naar hogere waarden gaat stijgen zijn er goede kansen voor moderne, ‘grotere’ bedrijven. Voorwaarde is uiteraard dat het management op deze bedrijven in staat is goede technische resultaten te behalen.
In dk zijn bedrijven met hoge en lage financieringslasten. Bedrijven vaak behoorlijk oppervlakte grond, betekent wel zekerheid maar ook hogere financiering. Dus wel minder afhankelijk van prijsschommelingen voerkosten.
Worden geen boerderijen verhandelt, een enkele failliet, geen handel, geen prijzen, betekent geen waardedaling, geen paniek… nog niet.
Betoog van Van Weperen en Co komt te laat, situatie is reeds daar ook in nl. Hoge quotumprijzen en grondprijzen, de ballon heeft daar niet het eeuwige leven.
Kortom, zie verschil.
Groetnis
Het probleem van de Deense melkveehouderij is ontstaan omdat er (torenhoog) werd gefinancierd op waardestijging van vastgoed. De kredietverenigingen + de banken gaven op basis van dekking/zekerheid veel te hoge leningen.
Vaak financieringen ook nog in andere valuta (Zwitserland) met lage rentepercentages, op de einddatum moest vaak het valutarisico worden gefinancierd met daarnaast een hoger rentepercentage en zie wat voor een probleem er dan ontstaat.
Omdat de financieringsuitbreidingen dus niets van doen had met het bedrijfsrendement moest deze tijdbom wel een keer uit elkaar spatten en dat geschiedt op dit moment, laten we met z’n allen daar lering uit trekken voor de toekomst.
Alfons, bedoel je te zeggen dat de situatie in Nederland anders is?
Wat vind je van de oproep van van Weperen “Banken, stop!”
http://www.nieuweoogst.nu/news_article/details/13180-banken_stop
Is dat dan ook overdreven?
Ik wil eigenlijk een paar punten naar voren brengen.
- Eerste punt is dat vanuit de Nederlandse melkveehouderij enkele jaren geleden min of meer jaloers naar de ontwikkelingen in Denemarken werd gekeken, de teneur in Nederland was “We blijven achter qua structuurontwikkeling bij de Denen.” Er werd volgens mij vrijwel niet gekeken naar het werkelijke effect van de schaalvergroting en de bijbehorende risico’s. Ik heb het verhaal ook een aantal keren voor adviseurs verteld en voor hen was het vrijwel altijd nieuw.
- Het tweede punt is dat ik vind dat de ondernemers te makkelijk naar de bank kijken. Nogmaals terug naar de periode toen we likkebaardend naar Denemarken keken, in die periode kreeg de Nederlandse banken nogal eens te horen dat ze niet ver genoeg gingen met financiering. “Kijk eens naar Denemarken, daar gaan ze veel verder, waarom doen jullie dat niet?” Ook in deze periode organiseerde b.v. de Melkveeacademie, op verzoek van melkveehouders, bijeenkomsten waarin het ging over andere financieringsvormen, over het algemeen bedoeld om de gewenste groei toch wel mogelijk te maken. Volgens mij moet je in eerste instantie naar rendement of haalbaarheid van investeringen kijken en in 2e instantie naar financieringsvormen.
- Natuurlijk moet de bank kijken naar risico’s bij investeringen en die goed met de klant bespreken. Maar ik blijf er bij dat de ondernemer uiteindelijk zelf verantwoordelijk is en blijft voor dit soort beslissingen en dat hij ook moet snappen dat een bank uiteindelijk ook commerciele doelstellingen heeft en probeert geld te verdienen met het uitlenen van geld, bij voorkeur zonder al te veel risico’s.
Binnen Global Dairy Farmers kwamen dit soort risico’s het afgelopen jaar ook ter sprake, met name de grondloze bedrijven bleken erg kwetsbaar, het rapport van 2009 staat inmiddels op de LEI site
@Alfons. Je laatste opmerking behoeft, wat mij betreft, uitleg. Zijn de deense bedrijven niet juist kwetsbaar doordat ze grond hebben? De grond zorgde voor het onderpand om veel te kunnen lenen. Nu de grondprijzen dalen valt de bodem onder de financiering weg en zijn ze technisch failliet. Grondloze bedrijven daarentegen hadden veel minder mogelijkheden(en ook veel minder behoefte) om te lenen. Mijn gedachte is dat daardoor de grondloze bedrijven juist minder kwetsbaar zijn. Waar maak ik een denkfout?
Wout,
De Deense bedrijven zijn kwetsbaar geworden door de zware financiering, deze financiering was niet afgestemd op het rendement van het bedrijf. Ik doelde meer op de Amerikaanse footloose bedrijven. Die zijn over het algemeen ook nogal zwaar gefinancieerd, bovendien moeten ze al hun voer aankopen. Dit soort bedrijven is zeer gevoelig voor schommelingen in voer- en melkprijzen. Deze schommelingen lijken groter te worden en daarnaast kunnen ze tegengesteld zijn (voer omhoog en melk omlaag). Dit laatste is een betrekkelijk nieuw verschijnsel veroorzaakt door gebruik van gewassen voor biofuels.
Als je dit soort bedrijven dan vergelijkt met Nieuw Zeelandse systeem die vrijwel volledig zelfvoorzienend zijn dan worden die systemen wel beinvloed door de schommelingen in de melkprijs, maar natuurlijk niet door de schommelingen in de voerprijs. In dit opzicht zijn deze bedrijfssystemen robuuster.
Droevige situatie in DK, NL en ook andere landen in de EU kan hetzelfde gebeuren!!!… De toekomst is i.v.m. de financiéel/economische crisis moeilijk in te schatten. Daarom is voorzichtigheid geboden!!!… En schaalvergroting met behulp van vreemd kapitaal zeer riskant!!!…
Ach, dat wisten we toch al lang!!!, 7 jaar geleden zijn wij vakundig door een aantal deense deskundigen met ons hele bedrijf om zeep geholpen, ruim 650.000 euro (zelf verdiend en meegebracht!!) verloren en de kans om ooit weer zelf te melken!, nu in loondienst bij de varkens, ja, het zijn ook dieren, maar wel heeeeel anders dan koeien en ieder voorjaar gaan de mooie koppels het land weer in, alleen die van ons niet!. ja mag niet zuur blijven, je moet vooruit denken, maar verder dan redden we het volgende maand weer, komen we niet, hadden ze maar iets beter gecalculeerd en niet zo “deens”gedacht, dan hadden ze nu nog steeds een beste boterham aan ons verdiend en wij aan hen ook!!!!
Het is nogal makkelijk om de bank de schuld te geven de boeren zijn de leningen zelf aangegaan.
Veel bedrijven zijn gewoon veel te hard gegroeid de voorzichtige ondernemers hebben geen problemen.
Het enige problem momenteel is da det banken hun verliezen afshuiven door hun marges fors te verhogen.
Het draait gewoon om rendement! Maakt niet uit zwaar of juist niet zwaar gefinancierd als je geen rendement draait vergeet het maar! Dat is hier in de USA de situatie.