Melken in Portugal
Gisteravond had ik een vergadering via Skype met APROLEP, de jonge associatie van en voor melkveehouders in Portugal. We doen dat ongeveer tweewekelijks. Dit keer deden 8 boeren/bestuursleden mee, afkomstig uit heel het land. We nemen de stand van de melkveehouderij door en de activiteiten van APROLEP, zoals op handen zijnde studiedagen, belangenbehartiging en het tijdschrift wat we uitbrengen. Aan de hand daarvan een overdenking over Melken in Portugal.
Melken in Portugal: 3 verschillende stijlen
In Portugal is de stand van zaken in de melkveehouderij niet erg florissant. Kommer en kwel en ‘des-animação’ alom. Melkprijzen blijven laag, toenemende concentratie bij de verwerkende industrie, voerprijzen gaan omhoog. Met name in het noorden zorgt het voor problemen.
Portugal heeft van oudsher een kleinschalige gezinsmelkveehouderij in het heuvelachtige noorden. Opschalen is hier lastig door de geografie en versnippering. Het vlakke zuiden (Alentejo) is veel weidser en dun bevolkt. Voorheen was het hier te droog voor voerproduktie, maar mobiliteit en irrigatie verhelpen dat. Hier is in enkele tientallen jaren een veel groterschalige, moderne melkveehouderij opgekomen. In dit gebied zitten ongeveer 40 nederlandse immigranten. Weidegang is nergens gebruikelijk in Portugal, behalve op de eilandengroep de Azoren. Daar is een melkvee sector die juist helemaal gebaseerd is op weidegang.
Toekomst: angst overheerst
Eén land, 3 verschillende melkvee ‘farming systems’, een kleine melkveesector die niet kan voorzien in de eigen consumptie: waar gaat dat heen?
Portugal ondervindt concurrentie van goedkope melkinflux vanuit Frankrijk en vanuit produktiegebieden als centraal en oostelijk europa. Natuurlijk is er angst dat bij het loslaten van de quota, de productie in die goedkope gebieden groeit en er nog meer, voor nog lagere prijzen, Portugal binnen komt. Men vreest er niet tegenop te kunnen concurreren en roept om beschermende en ondersteunende maatregelen. Verwerkers, supermarkten en consumenten krijgen het dringende verzoek van boeren om vooral alleen nog maar nationale, 100% portugese melk te drinken.
Maar met een soort ‘fair trade’ of patriotistische claim te doen, overtuig je helaas niet veel mensen, zeker niet in een door crisis geteisterd land. De roep bij de politiek om supermarkten te verplichten in eerste instantie alle portugese melk af te nemen, en pas daarna buiten de landsgrenzen te kijken, is het proberen waard, maar ook al niet erg kansrijk in het huidige open en vrije handelsklimaat. Het is jammer, maar protectionisme is ‘uit’ en wetten en uitsluitingen van import komen er voorlopig niet.
Positief bekeken
De Portugese melksector is dus wel gedwongen om de vlucht vooruit te kiezen, wil ze gezond overleven.
Laten we het daarom maar van een positieve kant bekijken. Dankzij het loslaten van de quota wordt de markt niet kleiner maar in principe juist GROTER. Dat betekent dat zolang je kostprijs niet teveel negatief afwijkt dat er ruimte is voor ons allemaal. Portugese boeren zijn niet elkaars concurrent, Europese boeren zijn hopelijk ook niet elkaars concurrent. Áls er al concurrentie zou zijn, dan is dat tussen Europa export en Astralie Nieuw Zeeland USA export.
1. Als sector als geheel concurrerender worden
De marges zijn klein, dat is zwaar voor iedereen maar sommige springen er nog positief uit, terwijl anderen hard achteruit boeren. Er is blijkbaar, ook tussen vergelijkbare bedrijven, een enorm verschil in kostprijs per liter. Dat is belangrijk te weten: blijkbaar is er nog ruimte om flink te verbeteren. Hoe dat precies zit, weten we niet, want cijfers vergelijken doet men vrijwel niet.
Hoe kunnen we leren we van elkaar? Hoe organiseren we dat? APROLEP probeert ingangen te vinden om daarmee een start te maken.
2. Groei of tenminste volume vasthouden
Juist nu quota losgelaten worden, is het voor Portugal van belang om het huidige volume op zijn minst vast te houden, liever te laten groeien. Meer productie zorgt niet voor een betere melkprijs, en is dus geen oplossing op zichzelf, maar het helpt bij:
- het omlaag brengen van de kostprijs
- het belang van de zuivel als sector voor economische en sociale ontwikkeling
- het in de benen houden en verenigd houden van een volledige keten van productie, verwerking, distributie en consumptie.
Groei in volume realiseren zal helemaal niet zo makkelijk zijn als het lijkt. De vergrijzing is enorm. Niet alleen in het Noorden, maar ook in het Zuiden is een gebrek aan bedrijfsopvolgers en jonge boeren. Zelfs aan werknemers, goede herdmanagers, koeienvakmensen is een tekort: we zullen heel hard elkaar nodig hebben om de huidige melkplas en meer goed te kunnen produceren.
3. Diversiteit koesteren
Niemand is erbij gebaat als in Zuid Portugal enkele grote megafarms overleven en de rest van de melksector verloedert. In zo’n situatie zullen deze megafarms weinig kunnen bijdragen aan de welvaart en het welzijn van de omgeving. Bovendien onstaat een uiterst kwestbaar systeem wat bij tegenwind omvalt. Een gezonde melksector die het land van zuivel voorziet, het platteland levend en mooi helpt houden, en bijdraagt aan economische en sociale leefbaarheid is gebaat bij ALLE spelers. Juist de diversiteit, de verschillende farming systems, zorgen voor de risicospreiding en veerkracht die nodig is. In een gezond eco systeem krijgen ‘exoten’ nooit de overhand. Zolang de relaties met portugese ketenpartners en consumenten goed is, zal Portugal beter in staat zijn om import van melk van elders op te vangen. En een gezond eco-systeem wordt gekenmerkt door diversiteit, door soortenrijkdom.
Niet klagen maar bijdragen
En tenslotte moet er openheid, transparantie en enorme wil tot samenwerken zijn tussen alle lokale partners. Inclusief de coöperatieve sector. Met zijn allen zijn we klaar voor de uitdaging. Natuurlijk kunnen we Portugal van melk voorzien! Dát moeten we uitstralen en vertellen richting consumenten. Laten we onze bezorgdheid omzetten in ambitie. Werk aan de winkel.
Geplaatst door: Josien Kapma op januari 4, 2011 om 18:33
Comments
6 Responses to “Melken in Portugal”Laat uw reactie achter
muito interessante Josien,
Wat is er in Portugal nu veranderd tov. andere jaren?
De laatste 10 jaar is jullie melkprijs meestal hoger geweest dan in noord europa. Waarom kwam er toen geen melk jullie kant op? En is dit Verse melk? of kant en klare kartonnen melk?
Je schrijft verder niet over de Verwerkende industrie. Toen ik vorig jaar in Portugal was, vernam ik dat er nogal wat melkfabrieken op wankelen stonden, of zelfs hun deuren sluiten. Is dit niet misschien de alle grootste bedreiging?
`n zwakke industrie was volgens mij een van de redenen dat Engeland al jaren slecht boert.
de melkprijs grafiek in de `produtores de leite` gaat maar tot september. Hoe zijn de laatste maanden / komende maanden gegaan?
Casev, waarom de portugese uitbetalingsprijs opeens onder de noordeuropese is gedoken http://bit.ly/dNU5BV is niet duidelijk.
Er wordt inderdaad gefluisterd dat de verwerkende industrie (grootste coop heeft 70-80% vd melk, en is prijszettend) in moeilijkheden zou zitten, anderen zeggen weer dat die berichten bewust verspreid worden om de uitbetalingsprijs laag te houden. Maar inderdaad, als die verwerkende industrie zou omvallen is dat een groot probleem.
Sinds sept zijn de prijzen iets gestegen.
josien,
Zou je mij kunnen vertellen wat het verschil tussen de bovenste en onderste tabel is:
http://www.gppaa.min-agricultura.pt/cot/animais/Leite_Producao.htm
bij de (individuele) boerderij opgehaald (boven) of bij verzamelcentra danwel collectieve melkstallen opgehaald (onder).
Dat laatste is blijkbaar nog steeds gangbare praktijk in het noorden, voor kleinschalige boeren in moeilijker bereikbare gebieden.
Josien. Je zegt dat de grootste verwerker (lactogal?) `n cooperatie is. Betekend dit dan niet dat hun cijfers voor de leden beschikbaar zijn?
ja. maar ik ben geen lid..