PORTUGAL- Duizenden melkveehouders demonstreerden afgelopen zaterdag. Heel melkvee-Portugal had zich verenigd: van de grote landbouworganisties tot de speciale melkveeorganisaties. Aanleiding was het stunten met melk in de supermarkten. Bijvoorbeeld de actie van supermarkt Continente waarbij via een geld-terug-actie per saldo slechts 0,13 € voor een liter melk gerekend wordt. De melk voor deze actie komt uit Spanje.
De stuntactie is symptoom van een dieperliggend probleem: veel landbouwsectoren in ‘perifeer’ Europa (behalve ZuidEuropa ook Ierland, VK en Scandinavie) kunnen niet voldoende concurrentiekracht ontwikkelen. In de opener markten breekt hen dat op, want import komt wél. De multinationale retail doet deals met partijen die volume bieden en dat is centraal makkelijker te regelen. In Portugal is de gemiddelde melkprijs aan boeren láger dan die in Europa. En tóch komt er veel importmelk. Hoe is dat uit te leggen?
Dit is de vertaling van het persbericht naar aanleiding van de demonstratie van APROLEP:
De demonstratie zal beginnen met verzamelen bij de regionale directie van Landbouw en Visserij in Matosinhos, daar willen we de minister zeggen dat het tijd is om vanuit haar “superministerie” af te dalen naar de aarde en de boeren te verdedigen tegen de commerciele uitwassen. Deze zorgen voor lage farmgate prijzen, lange betalingstermijnen en ze promoten import van producten die Portugal zelf in voldoende kwantiteit en kwaliteit maakt om aan de vraag te voldoen. Het is noodzakelijk en dringend dat de Portugese regering zich duidelijk uitspreekt over dit onderwerp. We moeten dringend weten of de overheid medeplichtig is aan deze pijnlijke weg naar een faillissement.
De route van de demonstratie is richting de supermarkt Continente om onze verontwaardiging als producenten te tonen voor het misbruik van landbouwproducten als lokaas in de agressieve promotie-acties bedoeld om meer consumenten aan te trekken in deze moeilijke tijd in onze economie. Onze producenten zijn boos als ze zien dat de melk wordt verkocht voor een waarde van bijna drie keer minder dan de kosten van de productie.
Volgens de gegevens van de Nederlandse organisatie LTO telde de gemiddelde europese melkprijs 35,6 cent / kg (in Nederland betaalde de belangrijkste coöperatie 38 cent / kg !!!). Gegevens van ons ministerie MAMAOT tonen dat de gemiddelde melkprijs in Portugal 32,6 cent / kg was in november. De laatste twee jaar is onze melkprijs ca. 3 cent lager dan het Europese gemiddelde. Wat is de logica van melkimporten? Hoe vallen de prijzen in de supermarkten uit te leggen, als je kosten voor transport, verwerking en verpakking, daaraan toevoegt?
We willen ook andere “Nederlandse” supermarkten, die dergelijke bombastische promotie-acties overwegen, waarschuwen dat we ook bij hen onze verontwaardiging zullen uiten. De houding van deze supermarkten kan de directe verkoopcijfers of kwartaalresultaten wellicht rooskleuring maken, maar op de middellange en lange termijn resultaat zal ze de economie en de consumenten die ze nodig hebben vernielen.
De landbouwproductie in Portugal heeft geen toekomst zonder een eerlijke marktwaarde, een eerlijke prijs die rekening houdt met de kosten van de productie.
De Directie van APROLEP
Vantevoren kreeg ik een SMS-je van een collega melkveehouder hier in Portugal, de voorzitter van onze melkveehoudersassociatie (APROLEP). Of ik als Nederlander de ‘Nederlandse’ supermarkt toe kon spreken.
De boosheid is dus een klein beetje gericht aan Nederland. Het Portugese bedrijfsleven is met een kapitaalvlucht bezig. Het belastingparadijs Nederland wordt vaak gekozen als een veilige Euro-haven. Het schijnt dat 17 van de top 20 Portugese bedrijven hun administratieve hoofdkantoor in Nederland hebben gevestigd. De holding van de grootste supermarktketens werd op 30 december 2011 op papier Nederlands. Daar ontstond ophef over.
In plaats van te demonstreren heb ik het vraagstuk voorgelegd aan Foodlog.nl, een discussiesite in Nederland die vraagstukken in de keten en landbouwbeleid volgt. Hier lees je het stuk, en de reacties erop. Is Europa stuk, als de verschillen alleen maar groter worden?
De Rabobank komt met dit filmpje (dank aan @meelmuisje) over duurzame melkveehouderij. “Omstandigheden veranderen… En de boer? Hij past zich aan..”
Wat opvalt is dat de bank hier kaders stelt, die de wettelijke te boven gaan. Begrijpelijk dat de bank niet meegaat met ondernemersplannen als die plannen niet de goedkeuring van overheid of omgeving zullen krijgen, maar is de bank de visionair voor de melkveehouderij??
Echte Goudse kaas uit Ierland. Het bestaat. Dick Wessels ruilde dertig jaar geleden het ‘overvolle’ Nederland in voor de landelijke rust van de Ierse westkust. ‘Ik zat in Nederland in de detailhandel en hobbyde wat met een stukje grond, maar hier ben ik serieus gaan boeren.’
Hoog in de Derrynasaggart Mountains grazen 27 koeien die de melk leveren voor de kaas die Wessels maakt. Coolea Cheese heet zijn bedrijf, naar de verengelste naam van het plaatsje Cúil Aodha, waar hij in 1979 neerstreek.
Waar gaat het heen in de melkveehouderij? Hoe groot is groot genoeg, en wanneer is het té groot? Een vraag die bij je opkomt als je grote melkveebedrijven ziet. Het boekje Anders Groeien is behulpzaam om na te denken over ontwikkelrichtingen. Door de buitenlandse voorbeelden is het ook buiten Nederland nuttig.
“Anders Groeien” is een mooi boekje van ruim 100 bladzijden waarin voorbeelden beschreven worden van moderne melkveehouderij, vaak uit het buitenland. Twinting bijdragers uit de wetenschap, advieswereld en agri-journalistiek beschrijven trends en hun visie.
Ontwikkelrichtingen in de wereld
De voorbeelden van melkveehouderijen komen uit de bekende melkveelanden in Europa, N-Amerika en Oceanie, maar ook China, Saudi Arabie, en Israel. Deze zijn geplaats in een denkmodel voor ontwikkelingsrichtingen. Op de verticale as gaat het van kostprijsbeheersing naar meerwaarde, op de horizontale van één naar meerdere locaties. Door de landenvoorbeelden in dit model te plaatsen wordt ook de trend duidelijk: wereldwijd is een toenemende aandacht voor nieuwe strategieen, met voor elk continent een eigen accent. Grondloze bedrijven in de US zijn kwetsbaar gebleken. Men zoekt andere financieringsvormen en kijkt naar zelf de afzet in handen nemen. Oceanie wil de kracht van graslandbedrijven versterken. China probeert de melkkwaliteit te verbeteren door schaalvergroting. Europa zoekt naar verdere differentiatie van bedrijfstypen met horizontale en verticale samenwerking.
Waarom schaalvergroten?
De voorbeelden van anders groeien en het denkmodel leiden tot de vragen: waarom ga je schaalvergroten? Is de drive gericht op het verlagen van de kostprijs of op het benutten van specifieke kansen voor meerwaarde uit melk, mest of diensten?
De andere denkrichting is: hoe vindt de groei plaats? Vindt de uitbreiding van alle bedrijfsonderdelen plaats op één bouwblok of is er sprake van samenwerking tussen bedrijven op meerdere locaties? Met deze twee denkrichtingen zijn veel vormen van groei mogelijk.
(Géén) trendbreuk?
Waar eindigt de race van kostprijsgedreven schaalvergroting in de melkveehouderij? Zijn we toe aan een trendbreuk? Zo wordt veelbelovend gevraagd in de brochure van het boek “Anders Groeien”. Opvallend is dat het boekje díe vraag eigenlijk niet behandelt. Wel de vraag: met welk doel schaalvergroten, wel een verkenning van interessante mogelijkheden voor anders, creatief en slimmer schaalvergroten of samenwerken. Maar niet óf de gewenste ontwikkelrichting in Nederland inderdaad is om zich neer te leggen bij die ‘immer-groter’ trend. Hoewel in het boekje de kansen voor meerwaarde uit melk, mest of diensten gezien worden, wordt aangenomen dat ook dat groots opgezet moet worden. Of het dwangmatige groeien anders moet om de nadelen ervan te verdoezelen, om de burger voldoende te vriend te houden of omdat het de betere weg is, wordt niet helemaal duidelijk.
Een hardstikke leuk boekje, maar de twee grootste vragen van de Nederlandse melkveehouderij worden er wat mij betreft slechts zijdelings door beroerd: hoge investeringen (bij in verhouding daarmee laag rendement) en wankel maatschappelijk draagvlak.
(Ter info: Het boekje is kost net geen 20 euro en is hier te bestellen.)
Er is vrijwel geen boer die het níet heeft overwogen: emigratie. Velen gingen, maar nog meer besloten uiteindelijk toch in Nederland te blijven. In dit filmpje wordt het dilemma in beeld gebracht.
Freek en Nicole willen het ouderlijk melkveebedrijf overnemen. Dat kost kapitalen, ook al is het geen grote boerderij. Zij onderzoeken verschillende mogelijkheden: agrarisch ondernemen, natuurboeren of een verbreed bedrijf met recreatieve functies. Met pijn in het hart besluiten ze naar Noorwegen te vertrekken. Kijk naar de 3 minuten trailer van een prachtige documentaire door Peter Veer, genaamd “Getekend Land”.
Dat was in 2008. Een zoektocht op het web biedt een kijkje op het verdere verloop. Ze gingen uiteindelijk toch niet. Een mooie bedrijfssite van Kaasboerderij “De Vierhuizen” laat zien dat Freek en Nicole tot nu toe toch in Nederland bleven om het bedrijf voort te zetten. Lees hier hoe het Freek vergaat.
Dat ging niet vanzelf: de buurman werd overgenomen en het hele gebied wordt natuurgebied. Freek en Nicole blijven boeren, maar worden ook “parkwachter”. Het melkveebedrijf met kaastak wordt in maatschap gerund met Freeks ouders. Van het jonge stel heeft ieder een forse baan buitenshuis (hij: 36 uur, zij: 3 dagen in het onderwijs +2 dagen op Nicoles ouderlijk bedrijf).
Deze foto met het onderschrift “eigen boerenjogurt gemaakt” kwam binnen vanaf de blog van Mirjam.
Wie maakt ook zelf yoghurt? Wat is je recept? Wat is het jouwe Mirjam?
Ik doe het zo:
Een pan met 4 l melk, aan de kook brengen, laten afkoelen tot 40-50 graden. Gekochte witte yoghurt (2 of 3 kuipjes), doorroeren, in de tupperwares gieten, en in een piepschuim doos zetten. (oude doos van medicijnen). Na een uur of 6 tot 8 verhuizen naar de koelkast.
Maar nu heb ik een vraag. Mijn yoghurt is eigenlijk te mild en romig. Lekker zou je zeggen, maar ik hou ook erg van het friszure van yoghurt. Moet ik gewoon andere ent-yoghurt gebruiken?
De yoghurt werd gemaakt op deze boerderij te Portugal.
Kijk ook naar de website van Mirjam Brouwer (ook zelfgemaakt).
