‘Het kleine meisje van de boerderij’, was haar bijnaam, toen de Friese Sieuwke van Ruiten op haar 21e een melkbedrijf begon op de Hongaarse poesta. Acht jaar later krijgt ze veel respect voor haar daadkracht. Waag het niet een glas brandewijn achterover te slaan op haar erf.
Voor veel Nederlandse zuivelproducenten is Oost-Europa een avontuurlijke markt. Gigant FrieslandCampina is er actief. Maar ook kleinschalige melkveehouders, zoals de Friese Sieuwke van Ruiten, genieten er van de ruimte en de lage kosten.
Het is een vertrouwd beeld op het platteland van Hongarije en Roemenië: de vrachtwagens van FrieslandCampina. Het Nederlandse zuivelconcern is sinds 2001 zelfs marktleider in de sector zuivelsnacks: de beroemde Túró Rudi, een room-chocalade-reep waar iedere Hongaar mee opgroeit, komt nu uit de fabriek van het Nederlandse bedrijf.
Meer koeien
‘Je kunt hier tegen lagere kosten met meer personeel meer koeien houden’, zegt Sieuwke van Ruiten. Enige nadeel is dat buitenlanders in Hongarije geen landbouwgrond mogen kopen. Van Ruiten en andere Nederlandse melkveehouders moeten de grond dus pachten.
Met een jaarlijke melkproductie van 1,7 miljard liter is Hongarije een klein melkland vergeleken met Nederland (naar schatting 13 miljard). Maar er zijn in Hongarije en andere Oost-Europese landen volop kansen, schrijft de Nederlandse onderzoeker Liesbeth de Schutter in een rapport over de zuivelsector.
Gloednieuwe machines
Er zijn tal van grootschalige bedrijven die interessant zijn om over te nemen: ‘Kosten liggen er laag en de kwaliteit van de melk is goed.’ Het grote nadeel is de ‘gebrekkige kennisinfrastructuur.’ Daarmee kampte de Friese melkveehoudster ook, toen ze haar bedrijf Rock Dairy startte. Ze nam daarom gloednieuwe melkmachines uit Nederland mee.
Met de lokale traditie om ‘s ochtends eerst een glas palinka (brandewijn) achterover te slaan heeft ze korte metten gemaakt. ‘Met een borrel op tussen mijn koeien? Dan vlieg je eruit.’
2010 is al voorbij. Waar staan we? De crisis is nog niet voorbij, de europese munt staat onder druk, en Europese integratie boert achteruit. Europese landbouw kan nationale belangen maar niet afschudden, hoewel het een van de thema’s is waar wél een gezamelijk europees beleid gehanteerd wordt. Op deze koers slaagt Europa er niet in, tussen een socialistischer Latijns Amerika en een technologischer Azie, een echte ‘global actor’ te blijven (net zomin als de VS).
De duurzaamheidsvraagstukken waar landbouwvoedselsystemen dringend mee te maken krijgen, worden bemoeilijkt door het bij de massa populaire idee dat we het kunnen oplossen door minder en ‘natuurlijker’ te gaan produceren. Het communicatieprobleem is dus zeker zo belangrijk; er is een spagaat tussen maatschappij en markt, burger en consument, die heel verschillende eisen stellen.
Ondertussen verglijdt de tijd en gaan de seizoenen gewoon verder. Steeds sneller lijkt het wel. Heel goed 2011 voor iedereen!
“De zachte landing is geslaagd”. Dat zegt een rapport van de EU (link naar pdf). In het overgrote deel van de lidstaten is het afschaffen van melkquota al vrijwel voltooid.
Quotum is al niet meer bepalend
Quotumprijzen zijn in de meeste lidstaten nu al tot nul gedaald of zullen dat de komende jaren doen. Dus melkquota zijn niet meer relevant als produktieregulering: in het overgrote deel van Europa regelen boeren hun melkproduktie niet naar gelang ze quotum hebben, maar op basis van ándere gronden.
Dus hoewel het nu zou mógen, stijgt de melkproduktie niet plotseling sterk, en de melkprijs daalt (dus) ook niet, zoals European Milk Board aanhangers voorspelden. De EU melkprijs is de wereldmarktprijs genaderd (zie grafiek, bron), en europees marktbeheer in de vorm die we kenden is dus niet langer nodig. Aldus het rapport.
Wereldmelkprijzen en europese melkprijzen.
Nederland en Denemarken uitzondering
Toch zijn daar volgens mij nog wel wat vraagtekens bij te plaatsen. Inderdaad, als je naar de quotumprijzen (in de eerste grafiek de oranje wolk: dalend naar nul) kijkt dan klopt dit verhaal. Maar in Nederland en Denemarken, de overschrijders van het landenquotum en grote producenten, is het een ander verhaal. Daar is nog helemaal geen sprake van een landing, terwijl dit juist landen zijn waar een produktiestijging verwacht mag worden. Ik ben dus nog helemaal niet zo overtuigd van de stabiele produktie. Het kan wat mij betreft zelfs nog vriezen of dooien.
Veranderingen in produktie blijven mogelijk
In landen als Portugal verdwijnt produktie van traditionele melkveehouderij sneller dan de moderne groeiers kunnen groeien. (In één regio 8% krimp van de melkproduktie in het afgelopen (1!) quotumjaar, ook over het gehele land een krimp.)
Aan de andere kant moeten melkrijke landen als Nederland en Denemarken nog keihard landen. De produktiestijging is uitgesteld of afgevlakt door de crisis, maar kan nog best komen.
We zitten nu ruim een jaar in Noorwegen. Na Dennis’ bezoek aan de boerderij in Kåsa, juli 2009, besloten we dat ik als eerste zou vertrekken naar Noorwegen. Ik zou dan de hele maand september meewerken met de vorige huurder. Dennis zou een tijdlang om en om twee weken in Nederland werken en twee weken in Noorwegen. Twee dagen voor Kerstmis 2009 heeft ook hij zich hier definitief gevestigd.
Op Boerderij.nl nadert de discussie over reguleren of vrije markt een einde, terwijl op Foodlog net een discussie over melkveehouderij bezig is, naar aanleiding van een avond in de Rode Hoed in Amsterdam. Op Twitter wordt ook druk gekletst over melkvee en aan beleidsmakers van het ministerie wordt steeds de weg gewezen naar de verschillende discussies via hun LinkedIn groep “Toekomst van het Europees Landbouw Beleid”.
Waar gaat het over?
In de Rode Hoed/Foodlog begon men met te praten over ‘lopen de koeien straks ook nog buiten?’, en of koeien weiden een groenblauwe maatschappelijke dienst is. Daarna kwam men op ‘toekomstbeelden van de Nederlandse melkveehouderij’ en uiteindelijk dus ook op de vraag hoe de markt beheerd en beheerst gaat worden.
Mijn inbreng: Het Nederlandse standpunt binnen de EU is wel erg op de vrije markt gericht. Niet helemaal terecht, als je weet dat er een belangrijke minderheid voor reguleren is. Die minderheid laat goed van zich horen, zo werd op de ‘poll’ bij de Boerderijdiscussie zelfs door 60% van de reageerders vóór regulering gestemd. Dat maakte mij nieuwsgierig, als een soort controle is de vraag ook voorgelegd aan het Lezerspanel van Boerderij. Hierin hebben 500 vaste respondenten zitting, zij beantwoorden iedere week vragen. Uit de ervaring blijkt dat het Lezerspanel een heel behoorlijke indruk geeft van hoe dingen beleefd worden onder agrarisch Nederland. Dus de uitslag daar, 33 procent voor regulering, en 47 voor een vrije markt, mag als betere weergave beschouwd worden. Opvallend is dat 20% van de respondenten aangaf het niet te weten.
Ik ben niet de enige die vreest dat Nederland zich wat isoleert van de standpunten die veel te zeggen hebben in Europa, Frankrijk en Duitsland. In AGD verscheen dit blogbericht:
Hebben de Nederlanders zich buiten de echte discussie geplaatst met hun stugge inzet op liberalisering en met hun vervreemding, onder meer op zuivelterrein, van de Franse en Duitse standpunten? De verraste en boze reactie van melkveehouderijvoorman Siem-jan Schenk op de laatste voorstellen doet het ergste vermoeden. (bron: AGD
De wereldvraag naar zuivel neemt toe. Daarom is een produktiebeperking niet meer nodig, het zorgt juist dat Europa niet kan profiteren van groei. Het melkquotum moet eraf, werd gezegd. Dan kunnen we melk produceren daar waar dat het goedkoopste kan. Maar… dit jaar werd het Europees melkquotum lang niet volgemolken. Er werd 7% minder melk geproduceerd dan dat we zouden mogen. 7% minder, dat is best veel. Quotum is dus niet de enige conditie die productie bepaalt. Dan gaat het afschaffen van quotum toch ook weinig veranderen?
Behalve dus in Nederland…. dit jaar betalen nederlandse boeren 13 miljoen boete over teveel geproduceerde melk. Men verwacht bij afschaffing van quotum 20% groei in aanvoer in Nederland. En Nederland is nu juist een hoekje van Europa waar het al behoorlijk vol is… Het werkt dus niet. Productie verhuist niet naar waar dat het goedkoopste kan, maar naar gebieden waar men er geld voor over heeft.
Ik ga het maar even prikkelend stellen: Voor de rest van europa doet quotum er al niet zoveel meer toe, maar het is de enige manier om die dolle hollanders een rem op te leggen…
Dat Zuid Europa waarschijnlijk nooit een kostprijskampioen zal worden voor melk, dat was al voorspeld. De kostprijs voor een liter melk ligt in Portugal gemiddeld wat hoger dan in Nederland. De uitbetaalde melkprijs was dan ook altijd structureel wat hoger dan in Nederland. Onder andere daarom is Portugal dan ook geen melkexporterend land. Dat de verschillen in melkprijs in Europa kleiner zouden worden, daarmee is al ervaring opgedaan. Het verschil gaat terug naar maximaal de prijs van transport: zodra (melkprijs-lokaal) duurder is dan (melkprijs-elders + transport) halen de supermarkten de melk elders. Dat hebben we allemaal kunnen zien aankomen.
Maar blijkbaar verandert er meer in de mondiale en europese verhoudingen: de melkprijs in Portugal is opeens ónder die van Europa gedoken.
Door 
